Lapidarium Detalu – czyli nad czym aktualnie pracuję – cz. 1

Listopad 15, 2017

W Łodzi jakiś czas temu zrobiło się głośno o tym, że powstaje miejskie lapidarium detalu. O projekcie autorstwa Nizio Design wspomniał zarówno Dziennik Łódzki, jak i portal Bryła.pl. Ponieważ jestem jednym z wykonawców ekspozycji, postanowiłam pochwalić się i opowiedzieć, na czym dokładnie polega zarówno samo przedsięwzięcie, jak i wykonywana przez zespół kuratorski praca. Powstaną na ten temat dwie notki, które pozwolą przyjrzeć się sprawie „od zewnątrz” – z poziomu projektu – i od środka, czyli oczami ludzi tworzących ekspozycję. Dziś część pierwsza. Miłej lektury!

Zacznijmy od postawienia podstawowego pytania: czym właściwie jest lapidarium? Są na to co najmniej trzy odpowiedzi, wszystkie związane z łacińskim źródłosłowem wyrazu – lapis to „kamień”, a lapidarius znaczy tyle, co „dotyczący kamienia” lub też „zajmujący się obróbką skały, kamieniarz”.

Lapidarium może być więc księgą dotyczącą właściwości leczniczych czy magicznych kamieni szlachetnych i półszlachetnych, niesionej przez nie symboliki i znaczeń. To znaczenie pojawiło się i przeżyło swój największy rozkwit w średniowieczu, w którym powstało wiele tematycznych traktatów.

Czytelnikom Kapuścińskiego zapewne bliższe będzie rozumienie „lapidarium” jako zbioru krótkich, zwięzłych refleksji czy sentencji, ot – stworzonych, by ryć je w kamieniu.

Nam jednak najbliższe będzie trzecie rozumienie tego słowa, obecnie chyba najbardziej rozpowszechnione, oznaczające zbiór kamiennych eksponatów, zarówno naturalnych (np. fragmenty skał), jak i opracowanych ludzką ręką (w postaci całości lub fragmentów rzeźb, nagrobków czy elementów architektonicznych). Szczególnie często eksponaty pochodzą ze zdewastowanych lub nieistniejących już w pierwotnym kształcie lokalizacji (budynków, cmentarzy), stanowiąc swoiste pars pro toto. Za pierwsze publicznie dostępne lapidarium uznaje się funkcjonujące do dzisiaj „Museo Lapidario Maffeiano”, utworzone w 1738 r. w Weronie przez Scypiona Maffeiego, akademika, który poświęcił życie kolekcjonowaniu starych nagrobków, będących dla niego pewniejszym źródłem wiedzy historycznej, niż przekazy pisane.

Zdjęcie ze strony: https://www.isic.it/en/benefits/museo-lapidario-maffeiano/

Zdjęcie ze strony: http://www.verona.net/it/musei/museo_lapidario_maffeiano.html

Tego rodzaju lapidaria możecie oglądać m.in. na zamku w Lublinie czy w Muzeum Warszawy (na ukończeniu, ale już bardzo polecamy!). Drobniejsze ekspozycje znajdują się też m.in. w Kłodzku, Sandomierzu, na Wawelu czy – oczywiście – w Muzeum Architektury we Wrocławiu.

W omawianym – łódzkim – przypadku, lapidarium to galeria, w której eksponatami są detale elewacyjne i wnętrzarskie pozyskane w wyniku remontów, rozbiórek, katastrof budowlanych albo prewencyjnego demontażu ornamentów z lokalnych budynków, zazwyczaj należących do zasobów gminy. W uwagi na specyfikę łódzkiej architektury wszystkie zgromadzone obiekty powstały w okresie od 1820 r. do współczesności, są więc jak na lapidarium bardzo młode, co jednak nie ujmuje im uroku.

Za projekt łódzkiego lapidarium odpowiada firma Nizio Design International. Cała inwestycja prowadzona jest przez firmę VIK-BUD (wykonawcę m.in. świetnego remontu konserwatorskiego Pałacu Karola Poznańskiego, czyli siedziby Akademii Muzycznej w Łodzi – na zdjęciu powyżej) i podlega ścisłemu nadzorowi Miejskiego Konserwatora Zabytków (w Łodzi jest to nieoceniona Kamila Kwiecińska-Trzewikowska). Na projekt składa się sześć modułów umiejscowionych w dwóch budynkach i pasażu pomiędzy nimi.

Teren wybrany pod inwestycję to działka dobiegająca do pierzei dwóch ulic – Kościuszki i Wólczańskiej. Lapidarium Detalu mieścić się będzie na parterze modernistycznej kamienicy przy ul. Kościuszki 19 w Łodzi (zdjęcie z Dziennika Łódzkiego powyżej), sąsiadując z zajmującą wyższe kondygnacje Miejską Pracownią Urbanistyczną. Willę na tej samej parceli (zdjęcie z Dziennika Łódzkiego poniżej), ale od strony Wólczańskiej zajmie biuro MKZ. Podwórko łączące dwie budowle zostanie zaaranżowane na pasaż z plenerową ekspozycją, mieszczący również szklany budynek właściwego magazynu detali z salą warsztatową (wizualizacja Nizio Design poniżej).

Przyjrzyjmy się bliżej wnętrzom budynku przy Kościuszki. Na potrzeby lapidarium zagospodarowany zostanie przejazd bramny (strefa wystaw czasowych) oraz parter budynku, który pomieści 3 sale – strefę urbanistyki (za którą odpowiada Miejska Pracownia Urbanistyczna), strefę detalu elewacyjnego i wnętrzarskiego (to my!). Przyjrzyjmy się trzem ostatnim miejscom na przygotowanych przez Nizio Design wizualizacjach:

Strefa Urbanistyki z wielowarstwową makietą ukazującą różne fazy rozwoju miasta.

Strefa Detalu Elewacyjnego/Architektonicznego, w której na ścianach prezentowane są wybrane obiekty z miejskiego magazynu detalu po konserwacji.

Strefa Wnętrz, w której znajdzie się odrestaurowany piec oraz sztukaterie z łódzkich kamienic i pałaców, w tym malowane plafony z przedstawieniami wybitnych muzyków Zachodu.

Ciekawi następnych szczegółów? Zapraszam w weekend do lektury wpisu poświęconego naszej pracy nad ekspozycją – pokażę też kilka eksponatów, które udało mi się pozyskać od naszych wspaniałych Darczyńców 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *